Deunyddiau peryglus

Mae cemegau peryglus yn rhan o’n bywyd beunyddiol, boed cemegau diwydiannol, glanhawyr domestig, neu beraroglydd. Deunydd peryglus o’r fath yw defnyddiau â naws cemegol sy’n peri risg i fywyd, iechyd neu eiddo os cânt eu gollwng. Mae peryglon yn bod pan fo’r deunyddiau’n cael eu cynhyrchu, eu storio, eu cludo, a’u defnyddio, yn ogystal â phan y byddwn yn cael gwared â hwy. Mae rheoliadau Iechyd a Diogelwch ar gyfer y sefyllfaoedd hyn. Yn ogystal â’r rhwydwaith ffyrdd a rheilffyrdd cenedlaethol sy’n croesi’r sir, mae nifer o safleoedd penodol ar gyfer cael gwared â chemegau peryglus. Fel arfer, nid oes achos ichi bryderu ynglyn â hyn, ond doeth yw gwybod yr hyn y dylid ei wneud petai achos yn codi:

• Os byddwch yn gweld damwain yn ymwneud â defnyddiau peryglus (neu’n arogli damwain o’r fath), ffoniwch 999 ar unwaith pan fo’n ddiogel gwneud hynny. Peidiwch â throi’ch ffôn poced ymlaen os tybiwch eich bod yn sefyll ger nwy llosgadwy.
• Cadwch yn glir o safle’r digwyddiad rhag i unrhyw beth gael ei halogi.
• Os ydych mewn car, arhoswch a cheisio lloches mewn adeilad sefydlog os yn bosibl. Os yw’n rhaid ichi aros yn y car gofalwch fod y ffenestri a phob twll awyr ar gau, a pheidiwch â defnyddio’r system dymheru na’r gwresogydd.
• Os gofynnir ichi symud o’ch cartref, gwnewch hynny ar unwaith. Darllenwch yr adran ‘Symud o’ch Cartref’, ac ufuddhewch i bob cyngor a roddir gan y Gwasanaethau Brys. Os yw’n angenrheidiol i bobl a phlant adael eu tai ar ôl iddynt fod yn cysgodi bydd yr Awdurdod Lleol a’r Gwasanaethau Brys yn trefnu hynny ar eich rhan.
• Os gofynnir ichi gysgodi, gwnewch hynny. Darllenwch yr adran ‘Cysgodi’.

Os ydych yn byw mewn parth gwybodaeth gyhoeddus o amgylch safle a reolir, darllenwch y wybodaeth a roddir ichi. Cofrestrwch ar gyfer Gwasanaeth Negeseuon Awtomatig y safle, os yn briodol: bydd y gwasanaeth hwnnw’n rhoi gwybod ichi pan fydd argyfwng yn digwydd, 24 awr y dydd.

Gollyngiad cemegau gwenwynig a phelydriadau

Os gollyngwyd cemegau gwenwynig neu belydriadau yn agos atoch, a thybiwch eich bod wedi’ch halogi, ARHOSWCH am y Gwasanaethau Brys. Bydd swyddogion y gwasanaethau’n darparu offer ar gyfer eich dadlygru, gan ofyn ichi ddiosg y dillad a halogwyd a sefyll mewn cawod a ddarperir mewn uned symudol. Cewch ddillad glân a sych yn eu lle.

Peidiwch â mynd i’r ysbyty o’ch gwirfodd os tybiwch eich bod wedi’ch halogi: ARHOSWCH i gael cyngor arbenigol.

Argyfwng Cemegol yn y Cartref

Mae bron pawb yn cadw defnyddiau peryglus yn y ty. Prin iawn yw’r risg y bydd damwain gemegol yn digwydd, ond bydd anafiadau’n llai tebyg o ddigwydd o wybod sut i ymdrin â’r defnyddiau hyn ac o wybod sut i ymateb mewn argyfwng.

• Pan fyddwch yn cael gwared ar y cemegau, darllenwch y cyfarwyddiadau ar y blwch/potel.
• Gofalwch eich bod yn cludo hen feddyginiaethau, neu rhai na ddefnyddioch, yn ôl i’r feddygfa er mwyn i’r staff gael gwared arnynt.
• Darllenwch y cyfarwyddiadau cyn defnyddio cemegau am y tro cyntaf, a gofalwch eich bod yn eu cadw’n unol ag argymhellion y gwneuthurwr.
• Cadwch ddefnyddiau cemegol mewn lle diogel, gorau oll ar silff neu mewn cwpwrdd uchel o gyrraedd plant.
• Gofalwch beidio cymysgu defnyddiau cemegol a ddefnyddir yn y ty.
• Peidiwch ag ysmygu wrth ddefnyddio cemegau.
• Os byddwch yn gollwng cemegau, defnyddiwch hen garpiau i’w glanhau ar unwaith. Gwisgwch fenig a rhywbeth i amddiffyn eich llygaid. Rhowch y carpiau y tu allan am gyfnod er mwyn i fygdarthau anweddu, wedyn cael gwared arnynt yr un fath ag y byddwch yn cael gwared ar y cemegau.
• Gosodwch rif Galw Iechyd Cymru: 0845 46 47 wrth bob ffôn
• Byddwch yn gyfarwydd ag effeithiau gwenwyno ar y sawl sy’n dioddef:
  • Trafferth anadlu
  • Y llygaid, croen, gwddf neu’ch pibell anadlu’n cosi’n boenus
  • Lliw eich croen yn newid
  • Eich golwg yn aneglur, neu’n dioddef cur pen
  • Teimlo’n benysgafn
  • Yn drwsgl, ac yn methu cyd-drefnu pethau
  • Cyffio neu’n dioddef o'r dolur rhydd

• Os yw eich plentyn yn yfed neu’n bwyta defnyddiau cemegol, edrychwch am y cynhwysydd ar unwaith a’i gludo at y ffôn i alw am gymorth. Mae’n debyg y bydd y sawl yr ydych yn siarad ag o/â hi yn holi pa wybodaeth sydd ar y cynhwysydd er mwyn rhoi cyngor brys addas ichi.
• Ffoniwch 999.
• Ufuddhewch i bob cyngor proffesiynol yn ofalus, a pheidiwch â gofyn i’r claf lyncu unrhyw beth oni bai bod gweithiwr meddygol proffesiynol wedi eich cyfarwyddo i wneud hynny.
• Yn y lle cyntaf, darllenwch eich llyfr Cymorth Cyntaf ynglyn â’r hyn i’w wneud pan fo rhywun wedi’i wenwyno.
• Os yw cemegau’n effeithio ar lygaid y claf, ymatebwch ar unwaith. Golchwch y llygaid gyda dwr glân am o leiaf 15 munud, oni bo’r awdurdodau wedi dweud wrthych am beidio â defnyddio dwr ar gyfer y cemegyn hwnnw. Parhewch i lanhau’r llygaid, hyd yn oed os yw’r claf yn dweud nad yw’n dioddef poen, ac wedyn trefnwch i arbenigwr meddygol roi sylw i’r mater.